// Öğren
Yapay Zeka Sözlüğü
Konuşmalarda sık duyduğun terimlerin sade Türkçe karşılıkları.
- AçıklanabilirlikExplainability (XAI)
- Bir modelin kararının nedenlerinin insanlar tarafından anlaşılabilir kılınması.
- AjanAI Agent
- Hedef doğrultusunda araçları kullanıp çok adımlı eylemleri kendi planlayarak yürüten yapay zeka sistemi.
- Aşırı ÖğrenmeOverfitting
- Modelin eğitim verisini ezberleyip yeni verilerde kötü performans göstermesi.
- Bilgisayarlı GörüComputer Vision
- Makinelerin görüntü ve videolardan anlam çıkarmasını sağlayan alan.
- Büyük Dil ModeliLLM
- Çok büyük metin verisiyle eğitilmiş, metin üretebilen ve anlayabilen dil modeli. ChatGPT ve Claude bu türdendir.
- Denetimli ÖğrenmeSupervised Learning
- Girdi-çıktı çiftleri (etiketli veri) ile model eğitme.
- Denetimsiz ÖğrenmeUnsupervised Learning
- Etiket olmadan verideki gizli yapıyı (kümeler, boyutlar) keşfetme.
- Derin ÖğrenmeDeep Learning
- Çok katmanlı yapay sinir ağlarıyla görüntü, ses ve metin gibi karmaşık verilerden öğrenme yaklaşımı.
- Difüzyon ModeliDiffusion Model
- Gürültüyü adım adım temizleyerek görüntü üretmeyi öğrenen üretken model (ör. Stable Diffusion).
- Doğal Dil İşlemeNLP
- Bilgisayarların insan dilini anlaması, üretmesi ve çevirmesi üzerine çalışan alan.
- Eğitim / Doğrulama / Test
- Veriyi modelin öğrenmesi, ayarlarının seçilmesi ve nihai başarının tarafsız ölçülmesi için üçe ayırma yaklaşımı.
- EmbeddingGömme / Vektör temsili
- Metin, görüntü gibi verilerin anlamsal benzerliği koruyan sayısal vektörlere dönüştürülmesi.
- Geri YayılımBackpropagation
- Sinir ağındaki hatanın katmanlar boyunca geriye taşınarak her ağırlığın gradyanının hesaplanması.
- Gradyan İnişiGradient Descent
- Hata fonksiyonunu azaltmak için parametreleri eğimin ters yönünde adım adım güncelleyen optimizasyon yöntemi.
- HalüsinasyonHallucination
- Modelin gerçek olmayan bilgiyi kendinden emin biçimde üretmesi.
- HiperparametreHyperparameter
- Eğitim başlamadan önce seçilen ayarlar (öğrenme hızı, katman sayısı gibi); model tarafından öğrenilmez.
- HizalamaAlignment
- Yapay zeka sistemlerinin insan değerleri ve niyetleriyle uyumlu davranmasını sağlama çabası.
- İnce AyarFine-tuning
- Önceden eğitilmiş bir modeli daha küçük, göreve özel bir veri kümesiyle ek olarak eğitme.
- Karışıklık MatrisiConfusion Matrix
- Sınıflandırma sonuçlarını doğru/yanlış pozitif ve negatif olarak özetleyen tablo.
- Makine ÖğrenmesiMachine Learning
- Kuralları elle yazmak yerine, örnek verilerden örüntüleri öğrenerek tahmin yapan algoritmalar bütünü.
- Pekiştirmeli ÖğrenmeReinforcement Learning
- Bir ajanın ortamla etkileşerek ödülü en yükseğe çıkaracak davranışı denemeyanılma ile öğrenmesi.
- Prompt
- Bir dil modeline verilen girdi ya da talimat. İyi yazılmış prompt, çıktının kalitesini ciddi biçimde artırır.
- Prompt MühendisliğiPrompt Engineering
- Modelden istenen davranışı almak için girdileri sistematik biçimde tasarlama ve deneme sanatı.
- RAGRetrieval-Augmented Generation
- Modelin yanıt üretmeden önce harici bir bilgi kaynağından ilgili belgeleri bulup bağlama eklemesi; güncel ve kaynaklı yanıtlar sağlar.
- Token
- Dil modellerinin metni böldüğü en küçük birim; bir kelime, kelimenin parçası ya da noktalama işareti olabilir.
- Transformer
- Dikkat (attention) mekanizmasına dayanan; GPT, BERT gibi modellerin temelini oluşturan sinir ağı mimarisi.
- Üretken Yapay ZekaGenerative AI
- Metin, görsel, ses ya da kod gibi yeni içerik üretebilen yapay zeka sistemleri.
- Vektör VeritabanıVector Database
- Embedding vektörlerini saklayıp benzerlik aramasını hızlı yapan veritabanı türü.
- YanlılıkBias
- Verideki ya da tasarımdaki dengesizlikler nedeniyle modelin belirli gruplara haksız sonuçlar üretmesi.
- Yapay Sinir AğıNeural Network
- Beyindeki nöronlardan esinlenen, ağırlıklı bağlantılarla birbirine bağlı katmanlardan oluşan hesaplama modeli.
- Yapay ZekaArtificial Intelligence
- Normalde insan zekası gerektiren görevleri (algılama, öğrenme, karar verme, dil anlama) yapabilen sistemlerin genel adı.